Ndtyhij

De Sint-Elisabethsvloed, 18-19 november 1421.

De Kerstvloed van 1717.

Media afspelen

Overstromingen in Midden- en Zuid Nederland

Luchtfoto van Oude-Tonge op Goeree-Overflakkee na de watersnood van 1953. Zeedijken braken toen door rond de Noordzee, waardoor er alleen al in Nederland 1836 slachtoffers vielen.

Overstroming van 1997 in Alicante (Spanje)

Een overstroming is een gebeurtenis waarbij een aanzienlijke hoeveelheid water uit een zee, rivier of meer plaatsen bereikt die normaal gesproken niet onder water staan. Indien dit ernstige vormen aanneemt, spreekt men door de verwoestende uitwerking ook wel van watersnood of ramp. Land dat door een overstroming definitief verloren gaat, noemt men wel verdronken land.

Oorzaken

In Nederland en omliggende landen worden overstromingen vooral veroorzaakt door de Noordzee, die door storm wordt opgestuwd, waardoor dijken kunnen doorbreken. Combinatie met een springtij en/of hoge waterstanden in de benedenloop van de grote rivieren kan dit effect nog versterken. Bij de laatste grote stormvloed, de Watersnood van 1953, had de combinatie van een langdurige zware noordwesterstorm en een springvloed rampzalige gevolgen. Het overstromingsrisico kan worden vastgesteld met behulp van modellen.

Maar ook langs de rivieren zijn regelmatig dijken doorgebroken. Extreme regenval in de bovenstroomse gebieden of veel smeltwater uit de Alpen kan leiden tot wateroverlast. Naast hoogwater kunnen ook andere oorzaken tot overstromingen leiden, zoals dijkverzakkingen door langdurige droogte. In tegenstelling tot een overstroming door zeewater loopt het rivierwater in hoger gelegen gebieden na verloop van tijd vanzelf weer weg, maar kan ondertussen voor veel schade en overlast zorgen. In lagergelegen gebieden moet water uit laaggelegen polders worden weggepompt.

Ook door hevige regenval in bergachtige gebieden kunnen ernstige overstromingen optreden in lager gelegen dalen. Onder sommige omstandigheden kan ook het snel smelten van sneeuw op bergen leiden tot overstromingen.

In tropische landen kunnen overstromingen ontstaan door enorme regenval tijdens de Moesson. In bijvoorbeeld Bangladesh zijn hierdoor verschillende rampen geweest (onder andere in 1989 en in 2004). Zeebevingen kunnen leiden tot tsunami's, vloedgolven die grote schade aanrichten zodra zij een kust raken. En in 2006 kreeg Oost-Java te maken met een modderstroom van extreme omvang. Hierbij begon de modder uit de grond te stromen na een boring.

Ook kan een gebied door menselijk ingrijpen opzettelijk onder water worden gezet, dit heet inundatie. Er kunnen hier verschillende redenen voor zijn.

Nederland

Vanuit zee

In Nederland hebben sinds de Middeleeuwen vele watersnoden vanuit zee plaatsgevonden. Velen kregen de naam van de heilige wiens dag het die dag was. Vandaar dat ook meerdere vloeden dezelfde naam hebben meegekregen. Een selectie van de jaren waarin vele stormvloeden die hebben plaatsgevonden: 838 · 1014 · 1042 · 1134 · 1163 · 1164 · 1170 · 1196 · 1212 · 1214 · 1219 · 1220 · 1221 · 1248/1249 · 1277 · 1280 · 1282 · 1287 · 1288 (I) · 1288 (II) · 1322 · 1334 · 1362 · 1374 · 1375 · 1377 · 1404 · 1421 · 1424 · 1468 · 1477 · 1509 · 1514 · 1530 · 1532 · 1552 · 1566 · 1570 · 1610 · 1651 · 1675 · 1682 · 1686 · 1703 · 1717 · 1825 · 1877 · 1906 · 1916 · 1953 · 2006.

Vanuit de grote rivieren

Overstroming van 1855 in Gelderland

Langs de grote rivieren braken ook vele malen dijken door. Tussen 1750 en 1800 alleen al 152 keer. Na de oprichting van het 'Bureau voor den waterstaat' (het huidige Rijkswaterstaat) in 1798 nam die frequentie snel af. Sinds het einde van de achttiende eeuw hadden de grote rivieren acht keer te maken met hoge waterstanden. Zes keer leidde dat tot grote dijkdoorbraken en overstromingen. Dijkdoorbraken in het rivierengebied na 1780:

Wateroverlast vanaf 1990

In 1993 zorgde hoogwater in Nederland op verschillende plaatsen langs de grote rivieren - hoewel er geen dijken doorbraken - voor veel overlast. In 1995 volgde weer een hoogwatergolf. Dit was de hoogste sinds 1926. Omdat getwijfeld werd aan de stabiliteit van de dijken, werden in januari 1995 in één week tijd circa 250.000 mensen geëvacueerd, en ook de complete veestapels van de boeren in het gebied. Toen na enige dagen het water daalde en er geen dijken bezweken waren kon men weer terugkeren. Voor meer informatie zie het artikel Evacuatie van het Rivierenland.

Naast brandweer en leger werden in 1993 (17) en 1995 (60) gespecialiseerde eenheden met reddingsvlet en getrainde bemanning van Reddingsbrigade Nederland (KNBRD) opgeroepen en ingezet voor evacuatie en hulpverlening in de overstroomde gebieden.

Kadebreuken

• Kadebreuk Tuindorp Oostzaan 1960
  


• Kadebreuk Wilnis 2003

Wateroverlast door regen

Ook hevige regenval heeft sinds eind 20e eeuw diverse malen voor wateroverlast gezorgd, onder meer tijdens de Wateroverlast van 1998.

Nederlandse commissies

De Nederlandse regering heeft diverse malen onafhankelijke commissies ingesteld om zich te buigen over de bescherming van Nederland tegen overstromingen. Op 18 februari 1953 werd de Deltacommissie ingesteld door toenmalig minister van Verkeer en Waterstaat Jacob Algera. Deze commissie van deskundigen, met als voorzitter de directeur-generaal van Rijkswaterstaat A.G. Maris, moest adviseren welke maatregelen noodzakelijk waren om een volgende watersnood te voorkomen. Het eindrapport werd eind 1960 gepubliceerd. In de jaren zeventig was er de Commissie Rivierdijken onder voorzitterschap van mr. C.J.G. Becht. In de jaren negentig waren er de Commissies Boertien I en Boertien II en vlak voor de eeuwwisseling de Commissie Waterbeheer 21ste Eeuw onder voorzitterschap van Frans Tielrooij. Deze kwam in 2000 met haar advies, wat grotendeels overgenomen is in het kabinetsstandpunt Anders omgaan met water. Afspraken over de uitvoering zijn in 2003 vastgelegd in het Nationaal Bestuursakkoord Water. In 2004 werd water bovendien opgenomen als ordenend principe in de Nota Ruimte.

In september 2007 werd de Deltacommissie nieuwe stijl ingesteld door staatssecretaris Tineke Huizinga van Verkeer en Waterstaat. Deze commissie heeft in september 2008 advies uitgebracht over hoe Nederland, met name kust en achterland, tot het jaar 2200 beschermd moet worden tegen de gevolgen van klimaatverandering. Voorzitter was Cees Veerman.

Expertise Netwerk Waterkeren (ENW)

Het Expertise Netwerk Waterkeren is in Nederland het platform van deskundigen op het gebied van beveiliging tegen overstromingen. Het ENW richt haar speciale aandacht op de benodigde kennisontwikkeling om Nederland in dit opzicht op langere termijn veilig en bewoonbaar te houden.

Experimenteren met dijken

Om dijkdoorbraken beter te begrijpen zijn met opzet dijken doorgebroken. Dit gebeurde op de IJkdijk, een laboratorium waarin dijken worden gebouwd en vernield. Sensorsystemen leggen het hele proces vast. Het onderzoek naar de sensorsystemen zelf vormt de basis voor de ontwikkeling van een waarschuwingssysteem voor dijkfalen.

België

Een aantal reeds bij Nederland genoemde overstromingen had ook effect in de Zuidelijke Nederlanden. Dit was vooral het geval wanneer de watersnood vertrekt vanuit de Noordzee, zoals onder meer het geval was voor de :

• Stormvloed van 1014


• Stormvloed van 1042


• Stormvloed van 1134


• Stormvloed van 1322


• Sint Clemensvloed (1334)


• Stormvloed van 1377


• Sint-Elisabethsvloed (1404)


• Sint-Elisabethsvloed (1421)


• Cosmas- en Damianusvloed (1477)


• Sint-Felixvloed (1530)


• Allerheiligenvloed (1570)


• Stormvloed van 1682


• 
  Stormvloed van 1703.

Daarnaast kunnen ook vermeld worden:

• 
  1808 - Een springvloed op 14 januari vanuit de Westerschelde veroorzaakt in Vlaanderen grote overstromingen en tientallen slachtoffers.


• Stormvloed van 1906


• 
  1925-1926 - Rond de jaarwisseling overstromen grote gedeelten van de Maasvallei, veroorzaakt door het smelten van overvloedige sneeuw en hevige regen.


• 
  1952 - 6 arbeiders verliezen het leven in Jalhay in de Hoge Venen wanneer ze worden meegesleurd bij een plotse overstroming van de Soor.


• 
  Watersnood van 1953 - De noordwesterstorm van 31 januari op 1 februari veroorzaakt ook aan de Vlaamse kust en in het Waasland dijkbreuken, overstromingen en dodelijke slachtoffers.


• 
  1956 - In de streek van Verviers vallen verschillende doden bij overstromingen ten gevolge van hevig onweer.


• 
  1976 - Hevige storm gecombineerd met hoogtij veroorzaakt dijkbreuken in Ruisbroek met veel overstromingen in de provincie Antwerpen tot gevolg. Na deze overstromingsramp werd in Vlaanderen het Sigmaplan opgesteld, dat het Zeescheldebekken moet beveiligen tegen stormvloeden vanuit de Noordzee.


• 
  1980 - Bij grote overstromingen in juli moet een tijdlang in Hoog België het scheepvaartverkeer op de Maas worden stilgelegd.


• 
  1987 - In Gerpinnes en Châtelet vallen drie doden bij de overstroming van de Bieme, ten gevolge van hevige onweders.


• 
  1993 en 1995 - Opnieuw grote overstromingen in de Maasvallei.


• 
  1998 - Overstroming in de Demervallei


• 
  2010 - Hevige Novemberregenval
  

Duitsland

Overstroming in Dresden door hoogwater van de Elbe in januari 1932.

Hoogwater van de Donau in Passau tijdens de overstromingen in Centraal-Europa 2013.

Ook de Duitse Noordzeekust heeft sinds de Middeleeuwen veel last van overstromingen en landverlies gehad. Ook hier zorgen rivieren die buiten hun oevers treden voor wateroverlast. Enkele recente overstromingen:

• 
  1962 - Stormvloed van 1962 - Overstroming van de Elbe in Hamburg, daarbij vielen honderden slachtoffers. In Delfzijl was er gelijktijdig een middelbare stormvloed.


• 
  1993 - Overstroming van de Rijn en zijrivieren, met een bijna ongekend waterpeil, die een totaal geschatte schade van 400 tot 500 miljoen euro heeft aangericht


• 
  1995 - Overstroming van de Moezel en de Rijn
  


• 
  1997 - Overstroming van de Oder en zijrivieren


• 
  2002 - Overstroming van de Elbe en zijrivieren; zie: hoogwater in Centraal-Europa 2002
  


• 
  2006 - Overstroming van de Elbe en zijrivieren


• 
  2013 - Overstroming van de Donau en de Elbe en zijrivieren; zie: overstromingen in Centraal-Europa 2013
  

Groot-Brittannië

• 
  1953 - Watersnood van 1953
  


• 
  2007 - Wateroverlast Groot-Brittannië 2007
  

Hongarije

• 
  2006 - Overstroming van de Donau en zijrivieren waardoor het openbare leven in de hoofdstad Boedapest vrijwel onmogelijk is.

Polen

• 
  1997 - Overstroming van de Oder en zijrivieren


• 
  2010 - Overstroming van de Oder en de Wisła en zijrivieren

Spanje

• 
  1957 - Overstroming van Valencia
  

Buiten Europa

India

• 
  2007 - Hevige regenval veroorzaakt in augustus grote overstromingen in Azië. Het aantal doden nadert de 1100 in India. Zeker 120 personen in Bangladesh komen om en 84 in Nepal.

Overstroming Jakarta 2002

Indonesië

• 
  1996 - In 1996 staan grote delen van de hoofdstad Jakarta onder water.


• 
  2002 - In februari staan grote delen van de hoofdstad Jakarta onder water.


• 
  2007 - In februari staan grote delen van de hoofdstad Jakarta onder water, waardoor 200.000 mensen dakloos worden en 47 mensen om het leven komen, de meesten doordat ze verdrinken of geëlektrocuteerd worden.


• 
  2009 - Door een breuk in de Indonesische Situ Gintung-dam overstromen twee dorpen bij Jakarta, er vallen tientallen doden en honderden gebouwen raken beschadigd.

Suriname

• 
  2006 - Begin mei wordt het binnenland van Suriname getroffen door zware overstromingen vanuit de Boven-Suriname, Tapanahony, Lawa en Boven-Marowijne
  

Verenigde Staten

• 
  2001 - Tropische storm Allison richt door haar langdurige storm- en regenoverlast grote overstromingsschade aan in Zuidoost-Texas (met name in Houston).


• 
  2005 - Door orkaan Katrina breken dijken en overstroomt onder meer New Orleans.


• 
  2017 - De orkaan Harvey veroorzaakte zeer zware regenval en wateroverlast in Zuidoost-Texas. Tienduizenden inwoners van Houston moesten op zoek naar een veilig onderkomen.

Noord-Amerika

• 
  2012 - Door orkaan Sandy zijn er overstromingen in de Caraïben en het oosten van de Verenigde Staten.

Zie ook

• Oppervlakte-afvoer (model)

Bronnen

• Rudie van Meurs, 1996 Hoog water. De macht van de boerenrepublieken in het rivierengebied. ISBN 90-5546-025-7. 2e, geactualiseerde en aangepaste druk 2002 ISBN 90-254-1683-7
  


• Kees Slager, 1992 (met aangevulde herdruk 2003), Over de watersnood 1 februari 1953, een reconstructie van gebeurtenissen en beslissingen door diverse instanties, ISBN 90-450-0815-7
  

Externe links

Overstromingen

• 
  Deltawerken Online, over watersnood van 1953 en eerdere overstromingen


• 
  Dijkdoorbraken in Beeld, luchtfotografie van watersnood, overzicht dijkdoorbraken.


• 
  Nederlandsche watervloeden, gedigitaliseerd boek door Simon Abbes Gabbema.


• Lijst van verdronken dorpen en steden in Zeeland en West-Brabant


• Overzicht overstromingen in België


• Alle overstromingen wereldwijd vanaf 1985


• Hulpverlening Van Dixhoorn reddingsbrigade Middelburg bij de watersnoodrampen in 1993 en 1995 - 23 webpags

Beleid op het gebied van overstromingen

• Dik Roth, Jeroen Warner, Madelinde Winnubst, 2006, Waterkennis, beleid en politiek rond noodoverloopgebieden. Een noodverband tegen hoogwater
  


• Expertise Netwerk Waterkeren (ENW)


• Project Safecoast: kennisuitwisseling op het gebied van overstromingen tussen 5 Noordzee kustbeheerders

Zie de categorie Overstromingen van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.